Ελληνικά|English

Κέντρο Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής "Βίλχελμ Ράιχ"

Ελληνικό Ινστιτούτο Νευροφυτοθεραπείας & Ανάλυσης του Χαρακτήρα

/ Αρχική / Ποιοί είμαστε / Σωματική Ψυχοθεραπεία – Ιστορική Εξέλιξη

Σωματική Ψυχοθεραπεία – Ιστορική Εξέλιξη


Η Σωματική ψυχοθεραπεία είναι σήμερα μια από τις ευρύτερα διαδεδομένες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Στο εσωτερικό της έχουν αναπτυχθεί πολλά ενδιαφέροντα θεραπευτικά μοντέλα και τεχνικές που μοιράζονται μια ολιστική αντιμετώπιση του ανθρώπου ως ένα σύνολο από νοητικές συναισθηματικές και σωματικές λειτουργίες σε μόνιμη αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Η στάση του σώματος, η τονικότητα των μυών, οι περιοχές με υπερτονία (ένταση) ή υποτονία (αδυναμία), η κατάσταση του Συμπαθητικού – Παρασυμπαθητικού συστήματος – η οποία φαίνεται εύκολα από το σώμα και τις συνήθειες του ατόμου – η καλή ή κακή κατάσταση της αναπνοής, η ποσότητα και ποιότητα της συνολικής ενέργειας του σώματος, το βλέμμα, η έκφραση, η κινητικότητα και πολλά άλλα, γίνονται εξ’ ίσου σημαντικά και διαγνωστικά και θεραπευτικά με τον λόγο και τα συναισθήματα.

Το σώμα γίνεται ένας άλλος πρωταγωνιστής στην διαδικασία της θεραπείας. Ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Βίλχελμ Ράιχ θεωρείται ο πατέρας της σημαντικής αυτής στροφής. Ο Ράιχ υπήρξε μαθητής και συνεργάτης του Φρόυντ από το 1920 έως το 1934. Στο θεραπευτικό του σύστημα είναι φανερές οι ψυχαναλυτικές του ρίζες. Οι έννοιες του ασυνείδητου, του Εγώ-Υπερεγώ, των μηχανισμών άμυνας και της μεταβίβασης είναι βασικές στη ραϊχική θεωρία.
Το 1934 ο Βίλχελμ Ράιχ παίρνει αποστάσεις από το ψυχαναλυτικό κίνημα της εποχής του και υιοθετεί μια αυτόνομη πορεία, η οποία θα δημιουργήσει, με την πάροδο των ετών και μέχρι σήμερα ένα διακριτό ψυχοθεραπευτικό χώρο, που σήμερα μπορούμε να τον αποκαλέσουμε Σωματική Ψυχοθεραπεία.

Οι διαφωνίες του Ράιχ με την ψυχανάλυση τοποθετούνται σε δύο κυρίως σημεία: στην κοινωνική ιδεολογία και στη θεραπευτική τεχνική.  Για τον Φρόυντ, η ψυχική διαταραχή είναι μεν συνδεδεμένη με την οικογενειακή ιστορία του ατόμου, αλλά είναι ένα κυρίως ενδοψυχικό γεγονός. Για τον Ράιχ, είναι ένα πολιτικοκοινωνικό γεγονός που εγγράφεται σε ενδοψυχικό επίπεδο, περνώντας από το φίλτρο της οικογένειας και των θεσμών εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης (σχολείο, εκκλησία, κλπ).

Για τους λόγους αυτούς, ο Ράιχ δίνει μεγάλη έμφαση σε δομές που θα μπορέσουν να προλάβουν τη νεύρωση, και να ακυρώσουν όσο γίνεται τις βλαπτικές επιδράσεις της κοινωνικής ιδεολογίας. Στην πρώτη αυτή περίοδο της ζωής του, ο Ράιχ μας αφήνει μια κληρονομιά κοινωνικού αγώνα για την εξάπλωση στο ευρύ κοινό των μεγάλων ανακαλύψεων και ιδεών της ψυχανάλυσης στο κοινό: το βιβλίο του «Ο σεξουαλικός Αγώνας των νέων» (1932), οι συμβουλευτικοί σταθμοί που εγκαινίασε για την ενημέρωση των νέων γύρω από τη σεξουαλικότητα το 1931 στη Βιέννη (sex-poll), οι προσπάθειές του γύρω από το φυσικό τοκετό και τις πρώτες επαφές μητέρας-βρέφους.

Την ίδια εποχή ο Ράιχ προσεγγίζει τους ασθενείς του με έναν νέο τρόπο, παρατηρώντας έντονα την φυσική υπόσταση τους, το σώμα τους. Το ασυνείδητο παραμένει πάντα, για τον Ράιχ το βασικό αντικείμενο της ψυχαναλυτικής διαδικασίας μόνο που βλέπει ότι οι εκφράσεις του δεν περιορίζονται στο βασίλειο του λόγου στα όνειρα ή στα acting out του αναλυόμενου. Παρατηρεί ότι η συνολική σωματική στάση του αναλυόμενου έχει ένα συγκεκριμένο ασυνείδητο νόημα, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την αιτιογέννεση και την φύση των συμπτωμάτων του και με την συμπεριφορά του.

Το 1933 ο Ράιχ, κάτω από το φως αυτών των παρατηρήσεων, αναπτύσσει περαιτέρω την έννοια του Χαρακτήρα, που ήδη υπάρχει στο λεξιλόγιο της ψυχανάλυσης. Το βιβλίο «Ανάλυση του Χαρακτήρα» αποτελεί μέχρι σήμερα κλασσικό ψυχαναλυτικό κείμενο. Διαπιστώνει πως ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα ή διαταραχή της προσωπικότητας αποτελεί πάντα έκφραση μια γενικότερης δομής, του Χαρακτήρα. Η θεραπεία της διαταραχής ή του συμπτώματος μπορεί να επέλθει όταν στη διάρκεια της ανάλυσης, διαφοροποιηθεί αυτή η δομή, εφόσον την προσεγγίσουμε ως δυναμικό σωματοψυχικό σύνολο.

Ο ραϊχικός Χαρακτήρας είναι ένα σύνολο από στερεότυπες συμπεριφορές και από εσωτερικούς μηχανισμούς «διευθέτησης-τακτοποίησης» των παρορμήσεων του ατόμου, και των αμυνών ενάντιά τους.

Ο Ράιχ μέσα από την κλινική πράξη παρατηρεί, πως αυτή η δομή, ο Χαρακτήρας, συμπεριλαμβάνει και τη σωματική κατάσταση του ατόμου που εμφανίζεται εξωτερικά ως μια λίγο πολύ στερεότυπη στάση ή κίνηση του σώματός , της έκφρασης του προσώπου, της φωνής, κλπ. Παρατηρεί επίσης, πως με τη βελτίωση της ψυχολογικής κατάστασης στη θεραπεία, αυτή η σωματική στάση υφίσταται θετικές διαφοροποιήσεις: αντικειμενικές (που βλέπει ο θεραπευτής), και υποκειμενικές (που τις αισθάνεται ο θεραπευόμενος). Το σώμα γίνεται πιο κινητικό, η έκφραση του προσώπου χάνει τη στερεοτυπία της (μάσκα) και προσαρμόζεται στην εκάστοτε συναισθηματική κατάσταση του ατόμου (εκφράζει π.χ. χαρά, θυμό, ηρεμία, λύπη). Αλλά και υποκειμενικά το σώμα βιώνεται ως κάτι πιο οικείο και αναπτύσσονται αισθήσεις παρόμοιες με «ρεύματα» ή «ροή» σε περιοχές του σώματος, που πριν μπορεί να βιώνονταν ως ανύπαρκτες ή αναίσθητες.

Ο Ράιχ διαφοροποιείται σταδιακά από την αναλυτική μέθοδο της απόλυτης ουδετερότητας και μη παρεμβατικότητας και αρχίζει να επιχειρεί κάποιες παρεμβάσεις στο σώμα του θεραπευόμενου, όπως βαθύτερη αναπνοή ή πίεση σφιγμένων μυών που μπορεί να προκαλέσουν αυτή τη «ροή», χαλαρώνοντας διάφορες σωματικές περιοχές. Ο ρόλος του αναλυτή γίνεται πιο ενεργητικός, το σώμα του θεραπευόμενου αρχίζει να παίρνει τη θέση ενός σημαντικού διαγνωστικού και θεραπευτικού μέσου.

Στην πρώτη αυτή περίοδο (1926-1933) αναπτύσσει σταδιακά τη θεραπευτική του μέθοδο που την αποκαλεί Χαρακτηροανάλυση και Νευροφυτοθεραπεία (Vegetotherapy). Ο όρος προέρχεται από το νευροφυτικό σύστημα και υπονοεί ότι έχει σκοπό να θεραπεύσει τις διαταραχές του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος που συνδέονται άμεσα με τις ψυχικές και ψυχοσωματικές ασθένειες. Δεν είναι τυχαίο ότι εκείνη την εποχή γίνεται η ανακάλυψη της ύπαρξης του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος και του ρόλου του στην υγεία. Αυτό συμπίπτει με την παραμονή του Ράιχ στη Νορβηγία, όπου δημιουργείται μια ομάδα μαθητών, με κυριότερο τον Ola Raknes. (μαθητής του Ola Raknes είναι ο Bjorn Blumenthal, κλινικός ψυχολόγος, συνεργάτης του κέντρου μας από το 1990 και Πρόεδρος του Norwegian Institute of Vegetotherapy).  Έτσι έχουν μπει οι βάσεις για αυτό που θα γίνει ένα νέο ψυχοθεραπευτικό κίνημα στην Ευρώπη. Η σχολή της Νορβηγίας θα επηρεάσει πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στις οποίες θα αναπτυχθούν ομάδες που αναφέρονται στον Ράιχ και τη Χαρακτηρολογική Νευροφυτοθεραπεία. Από αυτές θα αναπτυχτούν και άλλες σχολές, που αναφέρονται μεν στη ραϊχική ψυχοθεραπεία, αλλά της προσδίδουν η κάθε μια το δικό της στίγμα.

Το 1939 ο Ράιχ εγκαθίσταται στην Αμερική, λίγο πριν την έναρξη του Β’ παγκόσμιου πολέμου και μένει εκεί ως τον θάνατό του το 1957. Η περίοδος αυτή είναι θυελλώδης αλλά και πολύ γόνιμη από θεωρητική και πειραματική-ερευνητική άποψη. Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις τουλάχιστον τρόπους με τους οποίους η ραϊχική σκέψη επηρεάζει την εποχή εκείνη τον ψυχοθεραπευτικό χώρο. Από τη μια, με τη σχολή της Οργονομίας που αναφέρεται στις τελευταίες ανακαλύψεις του Ράιχ γύρω από τα ενεργειακά φαινόμενα στους ζώντες οργανισμούς και στην φύση (Elsworth Baker, Gianni De Meo,…). 

Από την άλλη, με τη σχολή του Alexander Lowen (Βιοενεργειακή ανάλυση): όντας ο ίδιος θεραπευόμενος του Ράιχ, ψυχίατρος και αθλητής, αναπτύσσει νέες σωματικές τεχνικές, που έχουν πολύ δυνατή επίδραση στην προσωπικότητα και στη χαλάρωση των σωματοψυχικών αμυνών του χαρακτήρα. Η σχολή του Lowen επεκτάθηκε στην Ευρώπη δημιουργώντας ένα από τα πιο διαδεδομένα ραϊχικά ρεύματα. Ο τρίτος χώρος που επηρεάζεται αφανώς, αλλά καθοριστικά από τη ραϊχική σκέψη είναι το λεγόμενο κίνημα της Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Οι ιδέες του Ράιχ επιστρέφουν και γίνονται πολύ δημοφιλείς με το κίνημα του Μάη του ’68 στην Γαλλία και σε όλη την Ευρώπη: Ο Ράιχ στα κοινωνιολογικά του γραπτά – Σεξουαλική επανάσταση, Ο χριστός ξανασταυρώνεται, Άκου ανθρωπάκο – έχει μιλήσει για τις κοινωνικές και οικονομικές δομές που εχθρεύονται την σεξουαλικότητα των παιδιών και των νέων, την ελευθερία, την φυσικότητα των ανθρώπων. Έχει μιλήσει για την ψυχική υγεία ως όπλο ενάντια στο σύστημα, για την αναγκαιότητα της πρόληψης στα παιδιά ώστε να μην αλλοτριωθούν ψυχικά από την οικογένεια που εμποτίζεται από τις ιδεολογίες της καταπίεσης. Αυτή την περίοδο και μέσα στο γενικότερο πλαίσιο αμφισβήτησης από τους νέους των δομών της κοινωνίας και της παιδείας, των κοινωνικών και διαπροσωπικών σχέσεων (σεξουαλικότητα, διαχείριση του σώματος, απελευθέρωση της γυναίκας, ισότητα των δύο φύλλων κλπ), σε ολόκληρη την Ευρώπη, γεννιέται στη Νάπολη της Ιταλίας με πρωτοβουλία του Federico Navaro,  νευροψυχίατρου και μαθητή του Ola Raknes, το πρώτο μεταπολεμικό “Centro Studi Wilhelm Reich” της Ευρώπης, απ’ όπου προέρχεται η Επίτιμη Πρόεδρος του Ε.Ι.Ν.Α., Κλορίντα Λουμπράνο-Κωτούλα.



« Επιστροφή



(c) copyright 2010, Κέντρο Ράιχ FNGNET Logo

Παρακαλώ αναβαθμίστε το πρόγραμμα που χρησιμοποιείτε για περιήγηση στον παγκόσμιο ιστό.

Αν βλέπετε αυτό το μήνυμα, χρησιμοποιείτε τον Internet Explorer 6, ένα πρόγραμμα που κυκλοφόρησε το 2001 και δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στις ανάγκες του σύγχρονου ίντερνετ. Για μια σωστή εμπειρία πλοήγησης, συνιστούμε ανεπιφύλακτα ένα από τα ακόλουθα (δωρεάν) προγράμματα: